Bài 9
ĐỐT LÒ HƯƠNG CŨ
VĂN CHẤT BÂN BÂN
Đọc gia phổ, thân thế và sự nghiệp của các bậc tiền bồi cũng như hành trạng con cháu họ Hoàng ngày nay tôi nghiệm thấy một điều là họ Hoàng nhà ta chỉ phát Văn mà ít phát Võ. Tôi thường nghe từ lúc nhỏ những danh phận của các tiền nhân chúng ta như Hiệp biện Đại học sỹ, Thái thường Tự khanh, Thị lang bộ Học, Tham tri bộ Lại hay Tri phủ, Tri huyện… các chức danh đó gắn liền với tên tuổi của cha ông được gọi gọn Cố Hiệp, Cố Thái, Ôông Học, Ôông Tham, Ôông Thị v.v… toàn là những văn quan. Những giai thoại, truyền kỳ về các vị cũng mang đậm nét văn chương, thi phú hay vài cái ngông nghênh của kẻ sĩ, nhà thơ. Những chức hàm võ quan như Đô thống, Lãnh binh, Đề đốc, Quân cơ sao mà thiếu vắng, chỉ nhì nhằng vài chức Cai, Đội chẳng có ấn tượng gì. Trong làng ngoài tỉnh nếu nói đến họ Hoàng Bích Khê, Quảng Trị cũng chỉ biết là một dòng họ về văn chương, khoa bảng.
Ngày nay kế thừa sự nghiệp các vị, con cháu họ Hoàng cũng được biết nhiều qua đường khoa bảng, văn chương là chính. Không thiếu tiến sĩ, giáo sư, nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, họa sĩ,bác sĩ, nhà báo… và cả đại kiện tướng cờ vua thế giới. Cầm, kỳ, thi, họa đều là những hành trang phải có của khách văn chương, nằm trong cái nghiệp văn hóa cuồn cuộn di truyền của dòng họ.
Thật là có lỗi nếu tôi không nhắc đến các võ quan họ Hoàng ngày nay, các đại tá, thượng tá, trung tá, thiếu tá và cả các sĩ quan cấp úy của cả hai miền Nam, Bắc (họ Hoàng nhà ta chưa có ai được phong tướng, kể cả Nam lẫn Bắc).
Đi theo nghiệp võ, cũng rất ít người cầm quân đánh trận thường chỉ làm các công việc về Văn như chỉ huy quân trường, thảo văn thư kế hoạch, giảng dạy, làm báo, vẽ tranh, những công việc Văn trong Võ. Không thiếu các vị những lúc rảnh rỗi việc quân lại làm thơ, ca hát tìm vui. Cái chất Văn họ Hoàng vẫn bàng bạc chi phối mọi sinh hoạt hay dương danh với đời. Xưa vua Tự Đức từng có lời nhận xét về vị trọng thần của ngài là Hiệp Biện Đại Học Sĩ Hoàng Hữu Xứng là “Văn chất bân bân” – nghĩa là chất văn hoàn mỹ từ trong ra ngoài. Nay con cháu họ Hoàng cũng lắm người kế thừa cái văn chất ấy. Ngay cả những người không được học hành nhiều cũng biết yêu thơ và sáng tác được thơ. Vậy xin trân trọng đốt lò hương cũ để thưởng thức tác phẩm cây nhà lá vườn của nhà ta.
HOÀNG HỮU THỤC
THƠ CỦA CÁC VỊ ĐỜI 13-14-15.
CÂU ĐỐI CỦA Hàm Quang HOÀNG HỮU CẢNH
Thơ Hàm Quang
