Bài 14
HOÀNG HỮU CHỈ
TÀI TÌNH DỄ MẤY XƯA NAY
Hồi còn đi học, anh Hoàng Hữu Chỉ (đời 16) là người học trò giỏi đúng nghĩa. Từ các môn chính như Văn, Toán, Khoa học thường thức, Sử, Địa đến các môn phụ như nhạc, vẽ, thủ công, làm vườn, thể thao, lửa trại, văn nghệ… môn gì anh cũng lấy điểm 10 một cách tự nhiên – thậm chí nếu muốn trụt xuống điểm 9, điểm 8 e còn khó hơn. Hồi đó việc dạy dỗ học hành rất thiệt thà trong sáng. Nói giỏi là giỏi thiệt chứ không có gì bất công gian lận giữa thầy trò. Anh ở làng Bích Khê, lên học lớp nhất (bây giờ là lớp Năm) trường Triệu Phong ở Sãi mà các thầy cô trong trường cứ tấm tắc khen ngợi anh bằng một câu nghe thật mát ruột: “Đúng là họ Hoàng Bích Khê”. Kỳ thi năm ấy họ Hoàng Bích Khê lại lập một thành tích xuất sắc: Hoàng Hữu Chỉ đổ đầu toàn tỉnh Quảng Trị và Hoàng Phủ Ngọc Tường đổ đầu Thừa Thiên Huế. Điểm của anh Chỉ cao hơn điểm của anh Tường và là điểm tuyệt đối. Anh Tường tuy cũng giỏi nhưng nếu năm ấy thi cùng một trung tâm có lẽ sẽ đứng sau anh Chỉ.
Ở anh Chỉ thấp thoáng hình ảnh của những tiền nhân lỗi lạc như ngài Hoàng Hữu Xứng, cử nhân trungtuấn – Hoàng Hữu Bính, hoàng giáp đệ nhất danh…
Ấy thế mà…Chiến tranh ngày càng ác liệt đã tràn tới. “Ôi thôi rồi còn đâu quê nhà, ngày giặc Pháp đốt làng diệt thôn…” Cuối cùng, Hoàng Hữu Chỉ theo gia đình vào Huế, chỉ để lại làng quê ký ức về một tuổi thơ dữ dội.
Vào Huế thoạt đầu anh vừa làm vừa học nghề nhiếp ảnh và hội họa với ông Phi Long – học theo cải kiểu học lóm, học lén. Ngoài ra còn một số nghề chơi khác cũng lắm công phu, không biết anh học được với ai và từ bao giờ. Đó là chơi đàn mandoline và guitar, sáng tác ca khúc, thổi sáo, viết văn, làm thơ. Anh đã dùng nhiều bút hiệu như Bích Phong, Hoài Phong, Cuồng Vũ và sau cùng tự khẳng định tên tuổi với bút hiệu Hữu Hoàng. Từ thập niên 1960, Hữu Hoàng là một nhà thơ nổi tiếng ở Huế, cùng với Phong Sơn đã in tập thơ Hoa Nắng. Học tiếng Anh trong quân đội, đỗ cao nên được cử đi tu nghiệp ở Okinawa. Tóm lại, đó là một mẫu người tài hoa số một của thế hệ họ Hoàng đời thứ 16.Mẫu tài hoa ấy nếu gặp thời,gặp vận chắc chắn sẽ có những bước phát triển rực rỡ vô cùng. Bây giờ, nét vẽ câu thơ của anh ngày càng điêu luyện. Bức ảnh truyền thần của ngài Hoàng Hữu Xứng ở nhà thờ Chi nhất Phái nhất bị bom hủy diệt. Anh đã phục chế lại giống đến 99,99 phần trăm. Lăng mộ, nhà thờ họ, đình làng tái thiết, một tay anh thiết kế trang trí. Anh đã cách điệu chữ Hoàng (chữ Hán), viết đủ kiểu chân, thảo, triện, lệ dùng để trang trí ở từ đường, lăng mộ. Chữ Hoàng trên bìa 1 của Nếp Nhà do anh viết mang dáng dấp của một ngôi đền thờ.Cũng nên nói thêm việc thực hiện đặc san Nếp Nhà là một truyền thống đã có từ những năm 1957 – 1958… Thuở ấy chính anh là người chủ trương thực hiện. Một mình anh trình bày, thiết kế, chép tay cả tờ báo và mỗi lần chỉ làm được duy nhất một bản. Nay tuy ở xa nhưng lượng bài vở anh gửi về Nếp Nhà chiếm tới một nửa.
Tuy có tài nhưng anh luôn luôn sống giản dị, khiêm tốn và hòa nhã. Đối với bà con việc họ, việc làng anh đều tận tình tận lực. Cái tài của anh đã quí mà cái công đức của anh đối với bà con làng nước, lại càng quí hơn.
NGỌC PHAN
Những tờ nội san gia đình đầu tiên do Hoàng Hữu Chỉ trình bày. Ảnh chân dung Hoàng Hữu Chỉ
Thơ
HỮU HOÀNG
Hữu Hoàng là bút hiệu của Hoàng Hữu Chỉ. Ông còn bút hiệu khác là Cuồng Vũ, Bích Phong…nhưng Hữu Hoàng là bút hiệu đã trở thành nghệ danh. Ông là một đấng tài hoa, sở trường các nghề chơi lắm công phu như thơ, văn,nhạc, họa và nhiếp ảnh. Riêng hội họa và nhiếp ảnh thì không chỉ là nghề chơi mà còn là nghề nghiệp sinh nhai.
Hữu Hoàng có lẽ là người họ Hoàng đầu tiên làm thơ mới. Nói là đầu tiên vì các vị văn nhân họ Hoàng từ đời 13 đến đời 15 phần lớn chuyên trị thơ cũ (Đường luật bát cú, tứ tuyệt.) Hữu Hoàng vừa làm thơ cũ, vừa làm thơ mới. Thơ cũ chủ yếu dùng vào các dịp quan hôn tang tế… Thơ mới là để hội nhập vào đời sống văn hóa văn nghệ hiện đại. Mới, cũ đều có thể làm hay. Học hết bậc Tiểu học, Hữu Hoàng đã có những vần thơ rất già dặn:
“Cánh buồm trần nhấp nhô trong bể hoạn
Lộng gió chiều chệnh choạng lướt phong ba
Tháng ngày trôi nào mấy lúc cập bờ
Trọn hết kiếp ở ngoài cao rộng…”
Vào đầu thập niên 1960, Hữu Hoàng và Phong Sơn in chung tập thơ Hoa Nắng, chứa chan hình ảnh mùa hè rực rỡ của xứ Huế với hoa phượng, áo dài và nón lá. Thưở ấy, nữ sinh Đồng Khánh ưa chuyền tay nhau chép Hoa Nắng vào những tập lưu bút của tuổi học trò. Rồi cứ thế, dài theo năm tháng, mạch thơ Hữu Hoàng trăm đường nghìn mối thấm vào những nỗi niềm riêng chung, vào số phận con người và vào cuộc phong trần, dâu bể. Sau đây là một vài bài thơ còn sót lại trong ký ức của một người làm thơ không còn muốn nhớ những bài thơ đã từng đồng hành với mình qua những tháng năm xanh…
NGUYỆT PHƯỢNG
VÀI BÀI THƠ CỦA HỮU HOÀNG
(Sưu tầm)