Bài 4
HỌ ĐOÀN HAY HỌ ĐOẠN ?
Trong Xương Khê Hoàng Tộc Thống Phổ – bản chữ quốc ngữ do Ban Đại Diện Họ Hoàng xuất bản tại Thành phố Hồ Chí Minh Xuân Tân Tị-2011-trang 183-184 phần ghi chép về tiểu sử và thuật nghiệp của bà Hoàng Thị Bích Hà – Đ 14-(1911-1973) cho biết : Phối thất của bà là ông ĐOÀN TỪ – (1903-1988) –người làng Đâu Kênh-Triệu Phong-Quảng Trị.
Hai ông bà sinh được 3 người con gái là:
- ĐOẠN THỊ SEN – ( Sinh năm 1919)
- ĐOẠN THỊ BẠCH YẾN – ( Sinh năm 1934)
- ĐOẠN THỊ BÍCH LOAN – ( Sinh năm 1940)
Tôi cũng là con cháu bên ngoại họ Hoàng,tình cờ đọc mấy trang gia phổ đó,tôi phát hiện ra điều không bình thường là : Ông ĐOÀN TỪ là người họ ĐOÀN nhưng sao ba người con ruột lại không lấy họ ĐOÀN mà tên khai sinh lại là họ ĐOẠN? Cùng huyết thống mà sao cha và các con lại mang hai dòng họ khác nhau?
Phải chăng đây là lỗi của người dịch quyển gia phổ , hoặc lỗi kỹ thuật in ấn hay còn lý do nào nữa chăng?.Không biết NẾP NHÀ có thể giải đáp giúp tôi và không ít bà con khác chút thắc mắc mang ý nghĩa gia phổ học nói trên ?
(NGUYỄN THƯỢNG HUY. )
- Hiện nay,NẾP NHÀ không có điều kiện liên lạc được với qui vị bà con bên ngoại thuộc họ Đoàn hay họ Đoạn.Vậy trước mắt xin tạm thời giải đáp theo các tài liệu đã tham khảo được như sau:
- Đoàn(chữ Hán: 段) là một họ của người châu Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, ở Trung Quốc ở Triều Tiên,Nhật Bản và Miến Điện. Theo các tông chủ họ Đoàn ở Việt Nam thì Cao tổ của họ Đoàn ở Việt Nam là Đoàn Văn Khâm và Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng. Ngày giỗ tổ họ Đoàn Việt Nam được chọn là ngày 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm [1]. Đền thờ Cao Tổ Họ Đoàn Việt Nam được các thành viên tông chi họ Đoàn xây dựng tại xã Đoàn Thượng, Gia Lộc, tỉnh Hải Dương,
Chữ Hán 段 của họ Đoàn còn có âm Hán Việt khác là “đoạn”. Ví dụ: “giai đoạn” (階段) hay “đoạn đường” (段塘). Tuy nhiên trong lịch sử chưa có ai mang họ được đọc là “Đoạn” – ngoại trừ sau một sự biến lịch sử quan trọng vào thời vua Tự Đức.Đó là cuộc nổi dậy Đoàn Hữu Trưng xảy ra vào ngày 16 tháng 9 năm 1866 ở kinh đô Huế do Đoàn Hữu Trưng khởi xướng.Những người lãnh đạo cuộc nổi dậy tin rằng việc đưa Đinh Đạo (tức Ưng Đạo, con trai trưởng của Hồng Bảo) lên thay Tự Đức sẽ cải thiện được tình hình rối ren trong nước và công cuộc kháng Pháp sẽ hiệu quả hơn. Do lực lượng nổi dậy dùng chày vôi (dụng cụ lao động) làm vũ khí, nên sử nhà Nguyễn thường gọi sự kiện này là Loạn chày vôi hoặc Giặc chày vôi.Nhưng do lực lượng quá chênh lệch,cuộc nổi dậy thất bại Ba anh em Đoàn Hữu Trưng[11], Đoàn Hữu Trực, Đoàn Hữu Ái bị xử lăng trì.Cả họ Đoàn bị buộc phải đổi sang họ Đoạn, con cháu phải lưu tán, không được thi cử..(Theo Wikipedia tiếng Việt)
Hình phạt của triều đình là vậy.Tuy nhiên lúc bấy giờ quyền lực của triều Nguyễn ngày càng suy vi.Tiếp đó là chế độ cai trị của thực dân Pháp,rồi Cách mạng Tháng 8-1945.Bản án của triều Nguyễn dành cho họ Đoàn mặc nhiên không còn hiệu lực thi hành.Trong tình hình đó, tất cả người họ ĐOÀN ở trong nước ai đã bị đổi từ họ ĐOÀN thành họ ĐOẠN đều có thể từ bỏ họ ĐOẠN để phục hồi lại họ ĐOÀN của mình.Đúng ra ông ĐOÀN TỪ có thể khai sinh cho ba cô con gái của mình là họ ĐOÀN chứ không ai bắt ông phải đổi thành họ ĐOẠN.Nhưng có lẽ trong thâm tâm,ông Đoàn Từ ngưỡng mộ cuộc nổi dậy mang tinh thần yêu nước và tiến bộ của các bậc tiền nhân Đòan Trưng,Đoàn Trực… Phải chăng,ông quyết định vẫn giữ họ ĐOẠN là để nhắc nhở hậu thế đừng quên cuộc nổi dậy anh dũng, bi tráng và rất đáng tự hào của dòng họ ĐOÀN này?
NẾP NHÀ